Je typt een berichtje over zonnebrandcrème en twijfelt: schrijf je dat nou met of zonder accent? De juiste vorm is crème, met een accent grave op de eerste e. In dit artikel lees je waarom dat accent er hoort te staan, bij welke andere Franse leenwoorden je hetzelfde doet, en wanneer je het accent juist weglaat.
Het antwoord: crème
Volgens de Woordenlijst Nederlandse Taal, beter bekend als het Groene Boekje, schrijf je crème met een accent grave. Dat geldt ook voor alle samenstellingen: zonnebrandcrème, handcrème, dagcrème, crème fraîche en crèmekleurig. Schrijf je 'creme' zonder accent, dan is dat gewoon fout.
Let op het verschil met crematie en cremeren. Die woorden komen uit het Latijn, hebben niets met de Franse crème te maken en krijgen dus geen accent.
Waarom staat dat accent er?
Het accent grave is in dit geval een klankteken. Het geeft aan dat je de e uitspreekt als een korte, open è (zoals in 'pet') en niet als een lange ee of een doffe e. Zonder accent zou 'creme' gelezen kunnen worden als 'kreem' of 'krem'. Het accent stuurt de uitspraak.
Nederlandse accenten hebben grofweg drie functies. Een accent kan de klank aangeven (crème, scène), het kan nadruk leggen (dat is écht waar) of het kan onderscheid maken tussen twee woorden die verder identiek zijn (een tegenover één). Bij leenwoorden gaat het bijna altijd om die eerste functie.
Andere Franse leenwoorden mét accent
Deze woorden houden hun accent in het Nederlands:
Accent grave (è)
Crème, scène, première, bibliothèque, mètre in samenstellingen zoals thermomètre (al schrijven we die meestal als thermometer). Ook après-ski en après-work houden hun accent.
Accent aigu (é)
Café, coupé, logé, cliché, dé, procedé, één-op-één-gesprek. En natuurlijk de klassieker: privé.
Accent circonflexe (ê, î, ô)
Crème fraîche, enquête, tête-à-tête, hôtel de ville. Hôtel op zichzelf is in het Nederlands wel vernederlandst tot hotel, zonder dakje.
Wanneer verdwijnt het accent juist?
Hoe langer en vaker een leenwoord in het Nederlands wordt gebruikt, hoe groter de kans dat het accent sneuvelt. Dat proces heet vernederlandsing. Hotel, etage, bureau, chauffeur en cadeau hebben allemaal ooit accenten gehad in het Frans en zijn ze in het Nederlands kwijtgeraakt. Ook comité en variété staan tegenwoordig gewoon in het Groene Boekje met é, terwijl het Franse 'variété' er nog een tweede accent bij had.
Bij twijfel is de regel simpel: kijk het op in het Groene Boekje of op woordenlijst.org. Er zit geen logica in die je uit je hoofd kunt afleiden, want per woord is vastgelegd hoe ver de vernederlandsing is gegaan.
Zo typ je een è snel
Op Windows houd je Alt ingedrukt en typ je 0232 op het numerieke toetsenbord voor è. Handiger is het internationale toetsenbord: druk op het accentteken naast de 1 en daarna op de e. Op een Mac druk je Alt+` en daarna e. Op een telefoon houd je de e simpelweg een seconde ingedrukt en kies je uit het uitklapmenu.
Tot slot: crème met accent grave, altijd, en in elke samenstelling. Verwar het niet met cremeren, dat er nooit een accent bij krijgt.
